:: STRONA ::

:: STOWARZYSZENIE ::

:: ZAWARTOŚĆ STRONY ::

:: Logowanie ::
Nazwa Użytkownika

Hasło



Nie jesteś jeszcze naszym Użytkownikiem?
Kilknij TUTAJ żeby się zarejestrować.

Zapomniane hasło?
Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.
:: Wieś Ilustrowana art. z 1910 r.- Rawskie ::
Dn. 10.01.2014 r.

Artykuł został zamieszczony we „Wsi Ilustrowanej” we wrzeniu 1910 r. Zeszyt IX.
Został przedstawiony w oryginale zgodnie z obowiązującą wówczas pisownią.


Rawskie...

Strona 22

Nie jest to w całości dawniejsze Województwo Rawskie, lecz zaledwie ta niewielka część Mazowsza, której południową granicę stanowi Pilica, zachodnią - powiat Brzeziński, północną - Skierniewicki, a wschodnią - Grójecki.
W szczupłych granicach, jako powiat guberni Piotrkowskiej, niema Rawskie tego jak niegdyś politycznego znaczenia, ale i kraj nasz w innych znajduje się warunkach. Inne czasy, inni ludzie i inna fizjognomja tego zakątka kraju, gdzie nad Rawką leży miasto Rawa z ruinami grodu Rawskiego i wieżą, świadczącą, że i na tym szmacie ziemi ważne odbywały się wypadki dziejowe.
Nie chodzi nam jednak o skreślenie dziejów Rawskiego, lecz o zapoznanie czytelników z obecnym stanem rzeczy.
Dwudziesty wiek, a Rawskie niema kolei. Chcąc więc poznać tę okolicę, trzeba użyć przestarzałych środków. komunikacji i, nająwszy w Skierniewicach karetkę pocztową lub dorożkę, możemy być mniej lub więcej pewni, że na przejechanie wzdłuż Rawskiego zużyjemy pół dnia czasu, co w Niemczech wystarczy by przejechać pół państwa.

Minąwszy Skierniewice i zaopatrzywszy się w pewną dozę cierpliwości jedziemy ku Rawie
szosą nienajlepszą, ale i nienajgorszą w kierunku południowym, i potrzeba nam jeszcze półtorej godziny czasu, by wjechać w granice powiatu. Tu na wstępie w pewnem oddaleniu od szosy, przecinającej zielone pagórki, z lewej strony Rawka, przytulona prawym swem brzegiem do lasu. Wody swe skromne lecz czyste za pośrednictwem Bzury Wiśle. Matce
niesie.
Zjechawszy z pagórków, wjeżdżamy do pierwszej wsi rawskiej, gdzie na wstępie już nas osobliwości uderzają.
Piękna murowana plebanja, bardzo skromny nawet maleńki kościołek, a także z wymownym bardzo napisem szkoła ludowa dają już do myślenia i dorzucają cegiełkę do bliższego poznania tych stron. Dworu niema, ale był, obecnie koloniści rozłożyli swój dobytek na jego gruntach. Chaty stare, brudne, ogrody przy chatach nędzne.
To jest Kurzeszyn. Jak na początek niezbyt pochlebnem jest to dla Rawskiego, za to za wsią milszy oku przedstawia się krajobraz.

W dali widać już wieżę Rawską, a naokoło dobrze uprawne łany zbóż różnorodnych, porządne zabudowania folwarczne Wałowic I Konopnicy i tonące w zieleni drzew wsie okoliczne. Kraj czysto rolniczy, sądząc jednak z wielkiej ilości plantacji kartofli i sterczących przy zabudowaniach dworskich kominów, dochodzimy do wniosku, że przemysł gorzelniczy rozwinięty tu być musi. Tak też jest w istocie; w powiecie znajdują się dwie rektyfikacje i piętnaście gorzelni, które przerabiają rocznie około 250 000 korcy kartofli.
Konkurencje przemysłu gorzelniczego stanowią krochmalnie, wyrabiające mączkę kartoflaną z kartofli, a których jest tu siedem z produkcją roczną około 180 000 pud krochmalu.

Ale wróćmy do naszej podróży. Krajobraz w dalszym ciągu ku Rawie nieulega
znacznym zmianom. Droga dość równa, prosta choć po obu stronach szosy jednostajność płaszczyzny łagodzą pokryte zbożem pagórki, ciągnące się bez przerwy do samej Rawy.
Rawa, niewielkie, bo zaledwie 7000 ludności liczące miasteczko, jest dość schludne na ogół,
lecz niema w sobie cech starodawnych i wielkich zabytków przeszłości, jedynie wieża na ruinach zamku, zbudowanego, przez jednego z Książąt Mazowieckich, dwa kościoły z których jeden po klasztorny, po Jezuitach, magistrat i kilka jeszcze gmachów gdzie mieszczą się władze administracyjne stanowią główną atrakcję dla przejeżdżającego.
Nie odznacza się też żadnem przemysłem, któryby się przyczyniał do dobrobytu mieszkańców, a drobny handel znajduje się prawie wyłącznie w rękach żydowskich.

Strona 23

Dalej na południe w odległości 28 wiorst jest Nowe Miasto nad Pilicą. Niedawno
zbudowana szosa, zacieniona staremi topolami, należy do najlepszych środków komunikacyjnych w tym powiecie. Krajobraz falisty, różnorodny; w dolinie Rylki, którą z tej strony Rawy mamy po prawej stronie, ciągną się kwieciste łąkI" i czarne stosy torfu. Eksploatacja tego środka opałowego jest prowadzoną na większą skalę, na co wpływa już wyżej wspomniany silnie rozwinięty przemy sI gorzelniczy i krochmalniany, a z drugiej
strony zupełny brak kolei dla dostawy węgla.
W tej części Rawskiego znajdują się też najlepiej urządzone gospodarstwa, I parcelacyjna działalność małe miała tu zastosowanie.
Pierwszym z dobrze zagospodarowanych majątków jest Cielądz, własność p. Antoniego Wolta.
Na wyróżnienie zasługuje dobra owczarnia rasy „Elektoral” jedyna w kraju, a może nawet
i w Europie, obora czerwonego bydła polskiego, po angielsku zapoczątkowany park i, co najbardziej godne zaznaczenia dobrze, i praktycznie urządzone zabudowania dla służby folwarcznej.
W odległości dwuch wiorst od Cielądza spotykamy pierwszy raz po drodze lasy. Obecnie niema ich tak wiele, jak dawniej co to w Rawskiej ziemi "za laskiem piasek, a za piaskiem lasek.. Piasek przy pracy i kulturze zamienił się w urodzajną glebę, a lasy jakie obecnie pozostały zwłaszcza rządowe należące do Spały, przeważnie sosnowe z pewną przymieszką drzew liściastych.
Strona 24

Niegdyś w Rawskiem były tak wielkie modrzewie że szły na budowę okrętów do Gdańska i dziś jeszcze zostały nieliczne resztki w lesie Trębaczewskiem, jak również modrzewiowe kościoły i dwory.
Do większej własności należy jeszcze 23000 mórg, co stanowi 20% ogólnego obszaru leśnego. Lasy do których wjechaliśmy ciągną się z małemi wyjątkami na przestrzeni sześciu wiorst i kończą się zagajnikami żdżarskiemi.
Tutaj zaraz na wstępie piękna aleja brzóz prowadzi do wsi. Czysto, schludnie, znać pracę kulturalną i postęp w uprawie pól włościańskich.

Po prawej stronie nieco opodal toną w zieleleni zabudowania dworskie i przemysłowe w majątku Żdżary należącym do p. W. Łoskowskiego.
Jako jednostka gospodarcza Żdżary należą do lepiej urządzonych majątków w powiecie. Wysoka kultura pól w miarę potrzeby drenowanych i łąk zasilanych wodą odchodzącą z fabryk, gorzelnia, krochmalnia, młyn, mleczarnia i druga z rzędu w Rawskim obora krów czerwonych stanowią dobrze zorganizowaną całość gospodarczą.

Przy sposobności zaznaczymy, że czerwona rasa krów polskich, które dziś są tak modne, nie odznacza się być może zbyt wysoką wydajnością mleka, jednak dzięki blizko pięcioprocentowej zawartości tłuszczu, jak również odporności na zarazy płucne i zupełnej jej aklimatyzacji, rasa ta ma ogromną przewagę nad importowanym bydłem, hodowanym w większości majątków.

Jedno jest jeszcze godne zaznaczenia w Żdżarach, że może nigdzie w Rawskim nie kładzie się takiego nacisku na zadrzewienie dróg i granic, jak tutaj.
Majątków tego typu co Żdżary znajduje się w okolicy spora ilość, przy tem każdy z nich ma
swoje specjalności w urządzeniu, lub wytwórczości produktów wiejskich.

Z lewej strony - Rylsk duży, własność p. Okęckiego z krochmalnią największą w powiecie,

Biała, własność p. Sułowskiego z obszernym pałacem zbudowanym przez starostę Leszczyńskiego w stylu średniowiecznych zamków, z obszernymi lasami, krochmalnią, gorzelnią a także prowadzoną na wzór węgierski wielką chlewnią;

Chojnata Wola, własność p. Wierzbickiego z pałacem i gorzelnią;

Kaleń z pięknym nowoczesnym dworem i najlepszą w powiecie glebą, która przy, świetnym gospodarowaniu przez właściciela p. W. Mieszkowskiego nadzwyczajne daje wyniki;
Trębaczew z gorzelnią i lasami,

Bujały i dominująca pod względem różnorodności bogactw naturalnych i doskonałem ich eksploatowaniem

Gostomia, własność pani J. Jackowskiej.

Z prawej strony szosy majątki stosunkowo mniejsze; na wyróżnienie zasługują:
Osowice p. Kamienieckiego i Stolniki p. Z. Czapskiego, Zabłocie p. Z. Celińskiego.

Za Żdżarami, już bliżej ku Nowemu Miastu pagórki bardziej się uwydatniają i na jednym z nich wśród zieleni sosen stoi kościołek pod wezwaniem św. Rocha, postawiony na pamiątkę pojednania się króla Jana Kazimierza z Jerzym Lubomirskim w 1666 roku dokąd doroczny odpust 16 sierpnia ściąga 15000 zastęp pielgrzymów.

Droga nasza prowadzi przez jeden z takich pagórków, z którego odkrywa się nam pochylony ku Pilicy krajobraz z zabudowaniami Nowego Miasta, do którego też wkrótce dojeżdżamy.
Nowe Miasto niegdyś ' należące do Stanisława Małachowskiego marszałka sejmu czterolet- niego, dawniej miasto, dziś osada ma w sobie dużo rzeczy zajmujących, ciekawych:
przedewszystkiem klasztor 0.0. Kapucynów, zbudowany w 1752 r., jedyny w kraju z nowicjatem dla czternastu zakonników; przy jego boku mieszka kilkaset niewiast i mężczyzn, którzy prócz modlitw zajmują się wieloma przemysłami, jak np. tkactwem, piekarstwem szyciem itd.




Strona 25

Przy samem mieście znajduje się także zakład hydropatyczny dra Bielińskiego pierwszy w kraju założony w 1870 r., i wielki park z pałacem należącym do dóbr Nowomiejskich p. Blawdzewicza. Na dwuch obszernych rynkach rzuca się w oczy malowniczy ubiór włościan przybyłych do miasta.
Strój kobiet przypomina strój z Ks. Łowickiego, kolory jednak nie są tak jaskrawe jak tam;

mężczyźni mają białe szamerowane czarnemi tasiemkami kapoty, granatowe wełniane spodnie i wysokie zwężające się u góry kapelusze, tak zwane „ryje”.

Zjechawszy do dolnej części miasta mamy przed sobą Pilicę, która szerokim korytem toczy swe wody wśród wysokich, poobrywanych brzegów z lewej, a łąk i lasów z prawej strony.
Pokrzepiwszy się ruszamy w dalszą podróż w kierunku Inowłodza. Szosy już tutaj niema.
Na przestrzeni 1174,4 kw. wiorst, jaką zajmuje powiat Rawski, jest tylko 98 wiorst szosy.
W tę stronę prowadzi stary trakt nadpiliczny tak piasczysty, że tylko powoli możemy się posuwać naprzód.
Najęty wóz z chłopem w białej sukmanie „ryjem” na głowie i koń przypominający ponny angielskie, czeka by nas zawieźć do tej części Rawskiego, gdzie krajobraz najbardziej jest urozmaiconym i malowniczym, a wieś zachowała jeszcze wiele cech z lat dawnych.
Mijamy Łęgonice z rektyfikacją i przejeżdżamy obok Bielin, wsi, w której zamieszkiwał Jan Chryzostom Pasek. (W sąsiedniej wiosce Wale urodził się arcybiskup Dunin).

Gleba w tej części Rawskiego jest piasczysta i mało urodzajna, co się tłomaczy ogólną geologiczną strukturą gleby i podglebia:
Rawskie należy do formacji napływowej z charakterystyczną gliną lodowcową na wyniosłościach, piaskami na spadkach i torfiastemi łąkami w nizinach, miejscami płaskowzgórza obejmują znaczne przestrzenie bielicy, bardzo zawodnej dla produkcji zbóż, zwłaszcza w suchych latach.

Strona 1 z 2 1 2 >
:: Komentarze ::
Brak komentarzy.
:: Dodaj komentarz ::
Zaloguj się, żeby móc dodawać komentarze.
:: Oceny ::
Dodawanie ocen dostępne tylko dla zalogowanych Użytkowników.

Proszę się zalogować lub zarejestrować, żeby móc dodawać oceny.

Brak ocen.
:: KLIKNIJ ::

JESTEŚMY NA FACEBOOKU


Cyfrowe Archiwum Tradycji Lokalnej
:: DREWNIANE DOMY ::

Link do albumu

Link do zestawienia fotografii
:: ZE STAREJ PRASY ::

Wieś Ilustrowana art. z 1910 r.- "Rawskie"
:: Shoutbox ::
Tylko zalogowani mogą dodawać posty w shoutboksie.

Piotr Klempnerowski
13.02.2012 15:30:18
Bardzo interesująca strona i pomysł na Stowarzyszenie. Gratuluję.


Załóż : Własne Darmowe Forum | Własną Stronę Internetową | Zgłoś nadużycie | okazjanazakupy.pl